Hemija1,186 views·Updated Jun 2, 2026·7 pages

Osnove Ugljovodonika: Alkani, Alkeni, i Alkini

Ugljovodonici su osnova organske hemije i nalaze se svuda oko...

1 / 7

of 7

# Ugljovodonici

## Uvod u ugljovodonike

Ugljovodonici su najjednostavnija organska jedinjenja. Zovu se tako jer su
izgrađeni samo od atoma

Osnove ugljovodonika

Zamisli da gradiš sa lego kockicama - ugljovodonici su kao najjednostavnije građevne jedinice organske hemije. Sastoje se samo od ugljenika (C) i vodonika (H), a nalaze ih u nafti, prirodnom gasu, benzinu i svim plastikama oko tebe.

Ključna stvar koju moraš da zapamtiš: ugljenikov atom uvek pravi tačno četiri veze. Bez obzira kako izgleda molekul, svaki C mora imati četiri "ruke" koje se drže za druge atome.

Homologi niz je kao porodica molekula - svi imaju sličnu strukturu i osobine, ali se svaki sledeći član razlikuje za jednu -CH2- grupu. To je kao dodavanje još jednog vagon na voz.

Ugljovodonici se dele na zasićene (samo jednostruke veze, "puni" vodonika) i nezasićene (imaju dvostruke ili trostruke veze). Ovaj pojam ćeš stalno koristiti u organskoj hemiji.

Zapamti: Ugljenikov atom = 4 veze, uvek! Ovo je najčešća greška na kontrolnom.

of 7

Alkani - zasićeni ugljovodonici

Alkani su kao "mirne" porodice ugljenika - svi su povezani jednostrukim vezama i potpuno zadovoljni. Opšta formula im je CnH2n+2, što znači da ako imaš n ugljenika, broj vodonika računaš kao 2n+2.

Prva četiri alkana imaju čudna imena (metan, etan, propan, butan), ali od petog člana koriste se grčki brojevi: pentan, heksan, heptan, oktan, nonan, dekan. Sva imena se završavaju na -an.

Evo tabele koju moraš napamet:

Metan (CH4) - 1 C atom
Etan (C2H6) - 2 C atoma
Propan (C3H8) - 3 C atoma
Butan (C4H10) - 4 C atoma

Prefikse met-, et-, prop-, but-, pent-, heks- ćeš koristiti za sve organske molekule, tako da ih savršeno nauči. Alkani su osnova za benzin i prirodni gas.

Brz test: Za bilo koji alkan, broj H atoma = 2 × broj C atoma + 2

of 7

Alkeni - prvi nezasićeni ugljovodonici

Alkeni su "gladni" za više veze - imaju bar jednu dvostruku vezu $C=C$ između ugljenika. Opšta formula im je CnH2n, što znači manje vodonika nego kod alkana.

Imena se prave lako: uzmeš ime alkana i zameniš -an sa -en. Etan postaje eten, propan postaje propen. Ne može da postoji "meten" jer trebaš minimum dva ugljenika za dvostruku vezu.

Eten (C2H4) je najjednostavniji alken i koristi se za proizvodnju plastičnih kesa. Dvostruka veza čini alkene reaktivnijim od alkana - lakše stupaju u hemijske reakcije.

Kad crtaš strukturnu formulu, uvek pazi da svaki ugljenikov atom ima tačno četiri veze. Kod etena: H2C=CH2 - svaki C ima po dve veze sa H i dve sa drugim C.

Zapamti formulu: CnH2n - uvek duplo manje H nego kod alkana!

of 7

Alkini - najnezasićeniji ugljovodonici

Alkini su "najgladniji" za veze - imaju trostruku vezu (C≡C) između ugljenika. Formula im je CnH2n-2, što znači još manje vodonika nego kod alkena.

Ime praviš zamenom -an sa -in: etan → etin, propan → propin. Etin (C2H2) poznatiji je kao acetilen - koristi se za zavarivanje jer sagorevanjem daje vrlo visoku temperaturu.

Trostruka veza čini alkine najreaktivnijim ugljovodonicima. H-C≡C-H je najjednostavniji alkin, gde svaki ugljenikov atom ima jednu vezu sa H i tri sa drugim C.

Kao i kod alkena, ne može postojati "metin" jer trebaš minimum dva ugljenika. Alkini su ređi u prirodi od alkana i alkena, ali važni su u industriji.

Brza provera: Etin (acetilen) + kiseonik = plamen za zavarivanje!

of 7

Rešavanje zadataka - korak po korak

Najčešći tip zadatka: odrediti kojoj grupi pripada jedinjenje na osnovu molekulske formule. Evo kako se to radi sistematično.

Za jedinjenje C4H6: Prvo testiram alkane $CnH2n+2$ → za n=4 treba 10 H, a imam 6. Zatim alkene (CnH2n) → za n=4 treba 8 H, imam 6. Na kraju alkine $CnH2n-2$ → za n=4 treba 6 H, imam 6. Bingo! To je butin.

Drugi tip: crtanje strukturnih formula. Za butan (C4H10) prvo nacrtam lanac C-C-C-C, zatim dodajem H da svaki C ima 4 veze: CH3-CH2-CH2-CH3.

Uvek na kraju proverim: Prebrojim C atome (4) i H atome (3+2+2+3=10). Formula C4H10 se slaže sa datom.

Zlatno pravilo: Testira se redom - alkani, alkeni, alkini. Kad se formula poklopi, tu je odgovor!

of 7

Brza tabela za ponavljanje

Evo svega što ti treba za kontrolni u jednoj tabeli:

Tip	Veza	Formula	Nastavak	Primer
Alkani	C-C	CnH2n+2	-an	Etan (C2H6)
Alkeni	C=C	CnH2n	-en	Eten (C2H4)
Alkini	C≡C	CnH2n-2	-in	Etin (C2H2)

Prefiksi koje moraš napamet: met- (1C), et- (2C), prop- (3C), but- (4C), pent- (5C), heks- (6C), hept- (7C), okt- (8C), non- (9C), dek- (10C).

Ključne reči: Zasićeni = alkani (puni vodonika), Nezasićeni = alkeni i alkini (mogu primiti još H). Ugljenik uvek četvorovalentan!

Alkani su u benzinu i prirodnom gasu, alkeni u plastici, alkini u acetilenu za zavarivanje. Sve što je napravljeno od nafte sadrži ugljvodonike.

Za kontrolni: Nauči tabelu + prefikse + uvek proveri da li C ima 4 veze!

of 7

We thought you’d never ask...

What is the Knowunity AI companion?

Our AI companion is specifically built for the needs of students. Based on the millions of content pieces we have on the platform we can provide truly meaningful and relevant answers to students. But its not only about answers, the companion is even more about guiding students through their daily learning challenges, with personalised study plans, quizzes or content pieces in the chat and 100% personalisation based on the students skills and developments.

Where can I download the Knowunity app?

You can download the app in the Google Play Store and in the Apple App Store.

Is Knowunity really free of charge?

That's right! Enjoy free access to study content, connect with fellow students, and get instant help – all at your fingertips.

Most popular content

Srpski jezik

Glagoli

Ponavljaće se poznati glagolski oblici (prezent, perfekat, futur I), a učiće se i novi oblici kao što su aorist, imperfekat, pluskvamperfekat, futur II, kao i glagolski prilozi i pridevi.

7. r.3,876132

Istorija

Glavni frontovi i ključne bitke

Proučavaće se najvažniji frontovi i bitke koje su obeležile Prvi svetski rat.

8. r.90914

Srpski jezik

Rečenični članovi

Učiće se o glavnim i sporednim rečeničnim članovima (subjekat, predikat, objekat, priloške odredbe, atribut, apozicija) i njihovoj funkciji.

7. r.1,86967

Srpski jezik

Glagoli

Obradićemo glagolska vremena (prezent, futur I, perfekat) i glagolske načine, kao i glagolske oblike (infinitiv, glagolski pridevi i prilozi) i glagolski vid (svršeni i nesvršeni).

6. r.1,49173

Srpski jezik

Glasovi i glasovne promene

Ponovićemo šta su glasovi i kako se dele, a zatim ćemo učiti o važnim promenama koje se dešavaju kada se glasovi nađu jedan pored drugog u rečima (npr. jednačenje suglasnika po zvučnosti i mestu tvorbe).

6. r.2,61867

Srpski jezik

Stilske figure

Ponavljaće se i produbljivati znanje o stilskim figurama kao što su epitet, poređenje, metafora, personifikacija, hiperbola, onomatopeja, aliteracija i asonanca, razumevajući njihovu ulogu u tekstu.

7. r.78423

Srpski jezik

Fonetika

Za 8. Razred

8. r.1,00017

Matematika

Četvorougao

Upoznavanje sa vrstama četvorouglova (paralelogram, pravougaonik, kvadrat, romb, trapez) i njihovim osnovnim svojstvima.

6. r.74620

Biologija

Prirodna selekcija

Učenici će razumeti osnovni princip prirodne selekcije kao mehanizma koji pokreće evolucione promene.

8. r.39015

Can't find what you're looking for? Explore other subjects.

Students love us — and so will you.

4.6/5App Store

4.7/5Google Play

The app is very easy to use and well designed. I have found everything I was looking for so far and have been able to learn a lot from the presentations! I will definitely use the app for a class assignment! And of course it also helps a lot as an inspiration.

Stefan SiOS user

This app is really great. There are so many study notes and help [...]. My problem subject is French, for example, and the app has so many options for help. Thanks to this app, I have improved my French. I would recommend it to anyone.

Samantha KlichAndroid user

Wow, I am really amazed. I just tried the app because I've seen it advertised many times and was absolutely stunned. This app is THE HELP you want for school and above all, it offers so many things, such as workouts and fact sheets, which have been VERY helpful to me personally.

AnnaiOS user

Hemija1,186 views·Updated Jun 2, 2026·7 pages

Osnove Ugljovodonika: Alkani, Alkeni, i Alkini

Ugljovodonici su osnova organske hemije i nalaze se svuda oko nas - od benzina u kolima do plastike u telefonu. Ova jednostavna jedinjenja od ugljenika i vodonika dele se u tri glavne grupe koje moraš savršeno da poznaješ za kontrolni.

of 7

Osnove ugljovodonika

Ključna stvar koju moraš da zapamtiš: ugljenikov atom uvek pravi tačno četiri veze. Bez obzira kako izgleda molekul, svaki C mora imati četiri "ruke" koje se drže za druge atome.

Homologi niz je kao porodica molekula - svi imaju sličnu strukturu i osobine, ali se svaki sledeći član razlikuje za jednu -CH2- grupu. To je kao dodavanje još jednog vagon na voz.

Ugljovodonici se dele na zasićene (samo jednostruke veze, "puni" vodonika) i nezasićene (imaju dvostruke ili trostruke veze). Ovaj pojam ćeš stalno koristiti u organskoj hemiji.

Zapamti: Ugljenikov atom = 4 veze, uvek! Ovo je najčešća greška na kontrolnom.

of 7

Alkani - zasićeni ugljovodonici

Prva četiri alkana imaju čudna imena (metan, etan, propan, butan), ali od petog člana koriste se grčki brojevi: pentan, heksan, heptan, oktan, nonan, dekan. Sva imena se završavaju na -an.

Evo tabele koju moraš napamet:

Metan (CH4) - 1 C atom
Etan (C2H6) - 2 C atoma
Propan (C3H8) - 3 C atoma
Butan (C4H10) - 4 C atoma

Prefikse met-, et-, prop-, but-, pent-, heks- ćeš koristiti za sve organske molekule, tako da ih savršeno nauči. Alkani su osnova za benzin i prirodni gas.

Brz test: Za bilo koji alkan, broj H atoma = 2 × broj C atoma + 2

of 7

Alkeni - prvi nezasićeni ugljovodonici

Alkeni su "gladni" za više veze - imaju bar jednu dvostruku vezu $C=C$ između ugljenika. Opšta formula im je CnH2n, što znači manje vodonika nego kod alkana.

Imena se prave lako: uzmeš ime alkana i zameniš -an sa -en. Etan postaje eten, propan postaje propen. Ne može da postoji "meten" jer trebaš minimum dva ugljenika za dvostruku vezu.

Eten (C2H4) je najjednostavniji alken i koristi se za proizvodnju plastičnih kesa. Dvostruka veza čini alkene reaktivnijim od alkana - lakše stupaju u hemijske reakcije.

Kad crtaš strukturnu formulu, uvek pazi da svaki ugljenikov atom ima tačno četiri veze. Kod etena: H2C=CH2 - svaki C ima po dve veze sa H i dve sa drugim C.

Zapamti formulu: CnH2n - uvek duplo manje H nego kod alkana!

of 7

Alkini - najnezasićeniji ugljovodonici

Alkini su "najgladniji" za veze - imaju trostruku vezu (C≡C) između ugljenika. Formula im je CnH2n-2, što znači još manje vodonika nego kod alkena.

Ime praviš zamenom -an sa -in: etan → etin, propan → propin. Etin (C2H2) poznatiji je kao acetilen - koristi se za zavarivanje jer sagorevanjem daje vrlo visoku temperaturu.

Trostruka veza čini alkine najreaktivnijim ugljovodonicima. H-C≡C-H je najjednostavniji alkin, gde svaki ugljenikov atom ima jednu vezu sa H i tri sa drugim C.

Kao i kod alkena, ne može postojati "metin" jer trebaš minimum dva ugljenika. Alkini su ređi u prirodi od alkana i alkena, ali važni su u industriji.

Brza provera: Etin (acetilen) + kiseonik = plamen za zavarivanje!

of 7

Rešavanje zadataka - korak po korak

Najčešći tip zadatka: odrediti kojoj grupi pripada jedinjenje na osnovu molekulske formule. Evo kako se to radi sistematično.

Drugi tip: crtanje strukturnih formula. Za butan (C4H10) prvo nacrtam lanac C-C-C-C, zatim dodajem H da svaki C ima 4 veze: CH3-CH2-CH2-CH3.

Uvek na kraju proverim: Prebrojim C atome (4) i H atome (3+2+2+3=10). Formula C4H10 se slaže sa datom.

Zlatno pravilo: Testira se redom - alkani, alkeni, alkini. Kad se formula poklopi, tu je odgovor!

of 7

Brza tabela za ponavljanje

Evo svega što ti treba za kontrolni u jednoj tabeli:

Tip	Veza	Formula	Nastavak	Primer
Alkani	C-C	CnH2n+2	-an	Etan (C2H6)
Alkeni	C=C	CnH2n	-en	Eten (C2H4)
Alkini	C≡C	CnH2n-2	-in	Etin (C2H2)

Prefiksi koje moraš napamet: met- (1C), et- (2C), prop- (3C), but- (4C), pent- (5C), heks- (6C), hept- (7C), okt- (8C), non- (9C), dek- (10C).

Ključne reči: Zasićeni = alkani (puni vodonika), Nezasićeni = alkeni i alkini (mogu primiti još H). Ugljenik uvek četvorovalentan!

Alkani su u benzinu i prirodnom gasu, alkeni u plastici, alkini u acetilenu za zavarivanje. Sve što je napravljeno od nafte sadrži ugljvodonike.

Za kontrolni: Nauči tabelu + prefikse + uvek proveri da li C ima 4 veze!

of 7